เวลาเลือกซื้อท่อเหล็กหรือคุยกับช่าง อาจได้ยินขนาดเป็น “หุน” เช่น 4 หุน 6 หุน หรือ 1 นิ้ว แต่ในแบบและเอกสารสินค้าอาจระบุเป็นนิ้วหรือมิลลิเมตร บทความนี้อธิบายวิธีแปลงขนาดท่อจากหุนเป็นนิ้วและมิลลิเมตรแบบเข้าใจง่าย พร้อมตารางตัวอย่างและข้อควรระวังที่ช่วยให้เลือกสินค้าได้ตรงงานมากขึ้น
1. หุน นิ้ว และมิลลิเมตร ต่างกันอย่างไร?
- นิ้ว (inch): หน่วยวัดความยาว โดย 1 นิ้ว = 25.4 มิลลิเมตร
- หุน: ในการเรียกขนาดทั่วไป 1 นิ้วแบ่งเป็น 8 หุน ดังนั้น 1 หุน = 1/8 นิ้ว หรือ 3.175 มม. ในการแปลงหน่วยตามสัดส่วน
- มิลลิเมตร (mm): หน่วยเมตริกที่มักพบในแบบงานและข้อมูลขนาดภายนอกของท่อ
สูตรจำง่าย: นิ้ว × 8 = หุน · หุน ÷ 8 = นิ้ว · นิ้ว × 25.4 = มิลลิเมตร · มิลลิเมตร ÷ 25.4 = นิ้ว
ตัวอย่างการแปลงหน่วยตามสัดส่วน: 1/2 นิ้ว = 4 หุน และ 1/2 × 25.4 = 12.7 มม. อย่างไรก็ตาม ตัวเลข 12.7 มม. เป็นค่าความยาวที่แปลงหน่วยตรง ๆ ไม่ใช่เส้นผ่านศูนย์กลางภายนอกของท่อเหล็กที่เรียกว่าท่อ 4 หุนเสมอไป
2. ตารางแปลงหุนเป็นนิ้วและมิลลิเมตร
| หุน | นิ้ว (เศษส่วน) | นิ้ว (ทศนิยม) | มม. เมื่อแปลงหน่วยตรง ๆ |
|---|---|---|---|
| 1 หุน | 1/8″ | 0.125″ | 3.175 มม. |
| 2 หุน | 1/4″ | 0.250″ | 6.35 มม. |
| 3 หุน | 3/8″ | 0.375″ | 9.525 มม. |
| 4 หุน | 1/2″ | 0.500″ | 12.7 มม. |
| 5 หุน | 5/8″ | 0.625″ | 15.875 มม. |
| 6 หุน | 3/4″ | 0.750″ | 19.05 มม. |
| 8 หุน | 1″ | 1.000″ | 25.4 มม. |
| 10 หุน | 1 1/4″ | 1.250″ | 31.75 มม. |
| 12 หุน | 1 1/2″ | 1.500″ | 38.1 มม. |
| 16 หุน | 2″ | 2.000″ | 50.8 มม. |
| 20 หุน | 2 1/2″ | 2.500″ | 63.5 มม. |
| 24 หุน | 3″ | 3.000″ | 76.2 มม |
| 32 หุน | 4″ | 4.000″ | 101.6 มม. |
หมายเหตุ: ตารางนี้เป็นการแปลงหน่วยความยาวตามสัดส่วน ไม่ใช่ตารางเส้นผ่านศูนย์กลางภายนอกจริงของท่อทุกมาตรฐาน
3. ทำไมท่อ 1 นิ้วจึงไม่ได้มีเส้นผ่านศูนย์กลาง 25.4 มม. เสมอไป?
นี่เป็นจุดที่ทำให้เกิดความสับสนบ่อยที่สุด เพราะขนาดท่อที่เรียกเป็นนิ้วหรือหุนอาจเป็น ขนาดเรียก (Nominal Pipe Size: NPS) ไม่ใช่เส้นผ่านศูนย์กลางภายนอกจริง (OD) ตัวอย่างเช่น ท่อเหล็กที่เรียกขนาด 1 นิ้วในระบบ NPS มักมี OD ประมาณ 33.4 มม. ไม่ใช่ 25.4 มม. ส่วนท่อ 1/2 นิ้วมักมี OD ประมาณ 21.3 มม. ไม่ใช่ 12.7 มม.
ค่า OD ที่แน่นอนต้องตรวจสอบตามมาตรฐานและชนิดสินค้าที่เลือก ความหนาผนังท่อก็เป็นอีกค่าหนึ่งแยกต่างหาก ซึ่งมีผลต่อเส้นผ่านศูนย์กลางภายใน (ID)
4. ตัวอย่างขนาดท่อที่เรียกเป็นหุน พร้อม OD โดยประมาณ
| ขนาดเรียกที่พบทั่วไป | หุนโดยประมาณ | OD โดยประมาณ |
|---|---|---|
| 1/2 นิ้ว | 4 หุน | 21.3 มม. |
| 3/4 นิ้ว | 6 หุน | 26.7 มม. |
| 1 นิ้ว | 8 หุน | 33.4 มม. |
| 1 1/4 นิ้ว | 10 หุน | 42.2 มม. |
| 1 1/2 นิ้ว | 12 หุน | 48.3 มม. |
| 2 นิ้ว | 16 หุน | 60.3 มม. |
| 2 1/2 นิ้ว | 20 หุน | 73.0 มม. |
| 3 นิ้ว | 24 หุน | 88.9 มม. |
| 4 นิ้ว | 32 หุน | 114.3 มม. |
ตารางนี้เป็นตัวอย่างขนาด OD ที่ใช้กันทั่วไปกับท่อเหล็กบางระบบมาตรฐาน ค่าอาจต่างได้ตามมาตรฐานสินค้า จึงควรตรวจสอบสเปกจริงก่อนเลือกข้อต่อหรือออกแบบงานประกอบ
5. วิธีนำตารางหุน-นิ้ว-มิลไปใช้จริง
- เลือกซื้อท่อ: ระบุทั้งขนาดเรียก มาตรฐาน ความหนา และชนิดท่อให้ชัดเจน ไม่ควรแจ้งเพียงจำนวนหุนอย่างเดียวเมื่อต้องการความแม่นยำ
- เลือกข้อต่อ: ตรวจสอบว่าข้อต่อรองรับมาตรฐานและขนาดท่อที่ใช้จริง เพราะขนาดเรียกเดียวกันไม่ได้รับประกันว่า OD หรือรูปแบบเกลียวจะตรงกันทุกระบบ
- อ่านแบบงาน: แยกให้ได้ว่าตัวเลขในแบบหมายถึง NPS ขนาดภายนอก OD หรือเส้นผ่านศูนย์กลางภายใน ID
- วัดท่อที่มีอยู่: ใช้เวอร์เนียร์หรือเครื่องมือวัดที่เหมาะสม วัด OD และความหนาหากเข้าถึงได้ แล้วเทียบกับตารางมาตรฐาน
- วางแผนต่อยอดงานระบบ: ตรวจสอบอัตราการไหล แรงดัน อุณหภูมิ วิธีต่อ และข้อกำหนดโครงการเพิ่มเติม ไม่ควรเลือกขนาดจากการแปลงหน่วยเพียงอย่างเดียว
6. สินค้าที่เกี่ยวข้องจากสามชัยสตีล
- ท่อเหล็ก ASTM A53 — ตรวจสอบรายละเอียดมาตรฐานและขนาดท่อเหล็กกลม
- ท่อ BS 1387 / EN 10255 — ดูข้อมูลท่อเหล็กสำหรับงานระบบตามรายละเอียดสินค้าที่ระบุ
- ท่อเหล็ก JIS G3454 — สำหรับผู้ที่กำลังตรวจสอบตัวเลือกท่อตามมาตรฐาน JIS
- ท่อเหล็ก JIS G3452 — ตรวจสอบรายละเอียดมาตรฐานและข้อมูลสินค้าให้ตรงกับงาน
7. เช็กลิสต์ก่อนสั่งซื้อท่อ
- ☐ ระบุขนาดเรียกเป็นนิ้วหรือหุนให้ชัดเจน
- ☐ ยืนยัน OD และความหนาที่ต้องการจากตารางมาตรฐานหรือผู้จำหน่าย
- ☐ ตรวจสอบมาตรฐาน เกรด และชนิดผิว เช่น ท่อดำหรือท่อชุบสังกะสี
- ☐ ตรวจสอบชนิดเกลียว ข้อต่อ และวิธีการติดตั้งให้เข้ากัน
- ☐ ยืนยันความยาวต่อเส้น จำนวน และเอกสารประกอบก่อนสั่งซื้อ
คำถามที่พบบ่อย
1 หุนเท่ากับกี่มิลลิเมตร?
หากแปลงหน่วยความยาวตรง ๆ 1 หุนเท่ากับ 1/8 นิ้ว หรือ 3.175 มม. แต่เมื่อนำไปเรียกขนาดท่อ ควรตรวจสอบขนาดเรียกและ OD จริงแยกกัน
ท่อ 4 หุนมีขนาดกี่มิล?
โดยทั่วไป 4 หุนหมายถึงท่อขนาดเรียก 1/2 นิ้วในงานท่อหลายประเภท ซึ่งอาจมี OD ประมาณ 21.3 มม. ตัวเลขนี้ไม่เท่ากับ 12.7 มม. ซึ่งเป็นการแปลง 1/2 นิ้วเป็นมิลลิเมตรตรง ๆ
ท่อ 1 นิ้วเท่ากับ 25.4 มม. หรือไม่?
การแปลงหน่วยความยาว 1 นิ้วเท่ากับ 25.4 มม. แต่ท่อขนาดเรียก 1 นิ้วอาจมี OD ประมาณ 33.4 มม. ขึ้นอยู่กับระบบมาตรฐาน
ใช้ตารางนี้เลือกท่อและข้อต่อได้เลยหรือไม่?
ใช้เป็นแนวทางเบื้องต้นได้ แต่ก่อนซื้อควรยืนยันมาตรฐาน ขนาดจริง ความหนา และรูปแบบการต่อกับผู้จำหน่ายหรือผู้รับผิดชอบงานระบบ
สรุป
การแปลงขนาดท่อจากหุนเป็นนิ้วและมิลลิเมตรทำได้ด้วยสูตรพื้นฐาน โดย 1 นิ้วเท่ากับ 8 หุน และ 25.4 มม. แต่การเลือกท่อจริงต้องแยก “การแปลงหน่วย” ออกจาก “ขนาดเรียกท่อ” และ “เส้นผ่านศูนย์กลางภายนอก” เสมอ หากทราบมาตรฐานและขนาดที่ต้องการชัดเจน จะช่วยลดความผิดพลาดในการเลือกท่อ ข้อต่อ และการติดตั้งได้มาก
