ตารางท่อเหล็กกลมขนาดนิ้ว-มม.และความหนา

ตารางขนาดท่อเหล็ก เป็นเครื่องมือสำคัญสำหรับผู้รับเหมา ช่าง วิศวกร และผู้จัดซื้อ เพราะช่วยเทียบขนาดเรียกเป็นนิ้วกับขนาดมิลลิเมตร ตรวจสอบเส้นผ่านศูนย์กลางภายนอก และพิจารณาความหนาผนังท่อก่อนเลือกใช้ อย่างไรก็ตาม “ขนาดนิ้ว” ของท่อเหล็กส่วนใหญ่เป็นขนาดเรียก (Nominal Pipe Size: NPS) ไม่ใช่การวัดเส้นผ่านศูนย์กลางภายนอกจริงโดยตรง

บทความนี้อธิบายวิธีอ่าน ตารางท่อเหล็กกลมขนาดนิ้ว-มม.และความหนา พร้อมตารางตัวอย่างขนาดที่ใช้กันทั่วไป ความแตกต่างระหว่างขนาดเรียกกับขนาดจริง วิธีเลือกความหนา และการนำข้อมูลไปใช้คำนวณงานระบบหรือวางแผนจัดซื้อ โดยต้องตรวจสอบมาตรฐานและตารางผู้ผลิตของท่อรุ่นที่เลือกทุกครั้งก่อนนำไปใช้งานจริง

1. ขนาดท่อเหล็กเป็นนิ้วกับมิลลิเมตรต่างกันอย่างไร

ท่อเหล็กตามระบบ NPS ใช้ตัวเลขนิ้วเป็น “ขนาดเรียก” เพื่ออ้างอิงขนาดท่อ ขณะที่เส้นผ่านศูนย์กลางภายนอก (OD) เป็นค่ามิติจริงที่กำหนดตามขนาดมาตรฐาน ตัวอย่างเช่น ท่อ NPS 1 นิ้วมี OD ประมาณ 33.4 มม. ไม่ใช่ 25.4 มม. ตามการแปลงนิ้วเป็นมิลลิเมตรโดยตรง

• NPS / Nominal size: ขนาดเรียกของท่อ เช่น 1/2 นิ้ว, 1 นิ้ว หรือ 2 นิ้ว
• OD / Outside Diameter: เส้นผ่านศูนย์กลางภายนอก ใช้ตรวจสอบการเข้ากับแคลมป์ ข้อต่อ หรือพื้นที่ติดตั้ง
• ความหนาผนัง / Wall Thickness: ความหนาของเนื้อท่อ ซึ่งส่งผลต่อเส้นผ่านศูนย์กลางภายใน น้ำหนัก และความสามารถในการรับแรงดันตามเงื่อนไขที่ออกแบบ
• Schedule (SCH): ระบบระบุชั้นความหนาของท่อ เช่น SCH 40 หรือ SCH 80 โดยความหนาจะแตกต่างตามขนาด NPS ไม่ได้มีค่าเดียวกันทุกขนาด

2. ตารางขนาดท่อเหล็กนิ้ว-มม. และความหนาตัวอย่าง

ตารางนี้ยกตัวอย่างขนาดท่อระบบ NPS และความหนาผนัง Schedule 40 / Schedule 80 ที่พบได้ทั่วไป ขนาด OD เป็นค่ามาตรฐานโดยประมาณ และความหนาแสดงเป็นมิลลิเมตร ทั้งนี้อาจมีความแตกต่างตามมาตรฐาน รุ่นผลิต และข้อกำหนดสินค้า ควรตรวจสอบเอกสารผู้ผลิตก่อนสั่งซื้อ

ขนาดเรียก (นิ้ว / NPS)	OD ภายนอก (มม.)	SCH 40 ความหนา (มม.)	SCH 80 ความหนา (มม.)
1/8″	10.3	1.73	2.41
1/4″	13.7	2.24	3.02
3/8″	17.1	2.31	3.20
1/2″	21.3	2.77	3.73
3/4″	26.7	2.87	3.91
1″	33.4	3.38	4.55
1 1/4″	42.2	3.56	4.85
1 1/2″	48.3	3.68	5.08
2″	60.3	3.91	5.54
2 1/2″	73.0	5.16	7.01
3″	88.9	5.49	7.62
4″	114.3	6.02	8.56
5″	141.3	6.55	9.53
6″	168.3	7.11	10.97

หมายเหตุ: ตารางข้างต้นเป็นข้อมูลอ้างอิงขนาดท่อ NPS ตามชุดมิติที่ใช้ทั่วไป ไม่ใช่การยืนยันว่าทุกขนาดหรือทุก Schedule มีจำหน่ายในทุกรุ่น และไม่ควรใช้แทนมาตรฐานผลิตภัณฑ์ที่ระบุในแบบโครงการ โดยเฉพาะท่อสำหรับแรงดัน งานอุณหภูมิสูง งานดับเพลิง หรือระบบที่ต้องผ่านการตรวจรับ

3. วิธีเลือกความหนาท่อเหล็ก

การเลือกความหนาไม่ควรดูจากความรู้สึกว่า “หนากว่าแข็งแรงกว่า” เพียงอย่างเดียว ต้องพิจารณาการใช้งานและข้อกำหนดที่เกี่ยวข้องร่วมกัน

• งานระบบส่งของไหล: ตรวจสอบแรงดันใช้งาน อุณหภูมิ ชนิดของของไหล การกัดกร่อน และมาตรฐานท่อที่ออกแบบไว้
• งานโครงสร้าง: ใช้หน้าตัดและความหนาตามการคำนวณแรง ระยะพาด การยึดต่อ และข้อกำหนดของโครงการ ไม่ควรใช้ตารางท่อระบบแทนข้อมูลท่อโครงสร้างโดยอัตโนมัติ
• งานทั่วไปหรือเดินท่อ: ตรวจสอบการรับแรงกระแทก สภาพแวดล้อม วิธีติดตั้ง และอุปกรณ์ประกอบ
• งานภายนอกหรือพื้นที่ชื้น: พิจารณาการป้องกันการกัดกร่อน เช่น ระบบเคลือบผิว และการดูแลรักษา

4. วิธีคำนวณเส้นผ่านศูนย์กลางภายในโดยประมาณ

หากทราบเส้นผ่านศูนย์กลางภายนอกและความหนาผนัง สามารถประมาณเส้นผ่านศูนย์กลางภายในได้ด้วยสูตร

ID โดยประมาณ (มม.) = OD (มม.) − 2 × ความหนาผนัง (มม.)

ตัวอย่างเชิงคำนวณ: หากท่อมี OD 33.4 มม. และความหนา 3.38 มม. จะได้ ID โดยประมาณเท่ากับ 33.4 − (2 × 3.38) = 26.64 มม. ตัวเลขนี้เป็นการคำนวณเชิงเรขาคณิต ไม่ได้รวมค่าคลาดเคลื่อน ความหนาเคลือบ หรือเงื่อนไขการผลิต

ขนาด ID มีความสำคัญต่อการคำนวณพื้นที่ไหลและความเร็วของของไหล แต่การออกแบบระบบจริงยังต้องพิจารณาอัตราการไหล การสูญเสียแรงดัน อุปกรณ์ประกอบ และมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง

5. ตารางขนาดท่อเหล็กนำไปใช้ต่อยอดอะไรได้บ้าง

• ตรวจสอบหน้างาน: ใช้เทียบขนาดเรียกกับ OD เพื่อเลือกแคลมป์ ข้อต่อ และช่องติดตั้งให้เหมาะสม
• วางแผนจัดซื้อ: ระบุขนาด NPS ความหนาหรือ Schedule มาตรฐาน เกรด และความยาวให้ครบ ลดความเสี่ยงสั่งผิดรุ่น
• ประมาณน้ำหนัก: ใช้ OD และความหนาร่วมกับความยาวและความหนาแน่นของเหล็กเพื่อประเมินน้ำหนักเบื้องต้น แต่ควรอ้างอิงตารางน้ำหนักผู้ผลิตเป็นหลัก
• คำนวณปริมาณงานระบบ: ทำรายการท่อแยกตามขนาด ความยาว จุดต่อ และอุปกรณ์ เพื่อลดวัสดุเหลือ
• ตรวจรับสินค้า: วัดขนาดภายนอกและตรวจเอกสาร/เครื่องหมายตามข้อกำหนด โดยไม่ใช้ขนาดนิ้วเรียกเพียงอย่างเดียวเป็นเกณฑ์ยืนยันความถูกต้อง

                                                                                         

6. ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเมื่ออ่านตารางขนาดท่อเหล็ก

• เข้าใจว่าขนาด 1 นิ้วต้องมีเส้นผ่านศูนย์กลางภายนอก 25.4 มม. ทั้งที่ NPS 1 นิ้วมี OD ประมาณ 33.4 มม.
• เลือกความหนาโดยไม่ตรวจ Schedule หรือมาตรฐานที่กำหนด
• คิดว่าท่อขนาดเรียกเท่ากันจากคนละมาตรฐานจะมีความหนาและคุณสมบัติเหมือนกันเสมอ
• ใช้ข้อมูลท่อโครงสร้างแทนท่อสำหรับระบบแรงดัน หรือกลับกัน โดยไม่ตรวจวัตถุประสงค์และข้อกำหนด
• สั่งซื้อโดยไม่ยืนยันเกรดวัสดุ ความยาว การเคลือบผิว และเอกสารประกอบ

7. เช็กลิสต์ก่อนสั่งซื้อท่อเหล็ก

• ระบุขนาดเรียกเป็นนิ้วหรือ NPS และยืนยัน OD ที่ต้องการ
• ระบุความหนาผนังหรือ Schedule อย่างชัดเจน
• ระบุมาตรฐานและเกรดตามแบบหรือข้อกำหนดของโครงการ
• แจ้งลักษณะการใช้งาน เช่น งานโครงสร้าง งานระบบทั่วไป หรือระบบแรงดัน
• ตรวจสอบชนิดผิวท่อ เช่น ท่อดำหรือท่อชุบสังกะสี ตามสภาพแวดล้อมและข้อกำหนด
• ยืนยันความยาว จำนวน และเอกสารรับรองที่ต้องการกับผู้จำหน่าย

8. ท่อเหล็กที่เกี่ยวข้องจากสามชัยสตีล

สามชัยสตีลมีหน้าสินค้าท่อเหล็กหลายกลุ่มให้ศึกษาข้อมูลมาตรฐานและลักษณะการใช้งานเบื้องต้น เลือกสินค้าตามข้อกำหนดของโครงการ และสอบถามขนาดกับความหนาที่มีจำหน่ายก่อนสั่งซื้อ

• ท่อเหล็ก JIS G 3454 — สำหรับงานระบบแรงดันตามข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง
• ท่อเหล็ก JIS G 3452 — สำหรับงานระบบทั่วไปตามมาตรฐานที่ระบุ
• ท่อเหล็ก API 5L / ASTM A106 — ตรวจสอบเกรดและข้อกำหนดให้ตรงกับงานก่อนเลือกใช้
• ท่อเหล็กกลม JIS G 3444 — กลุ่มท่อเหล็กสำหรับงานโครงสร้าง
• ท่อเหล็กกลม AS/NZS 1163 — กลุ่มท่อเหล็กสำหรับงานโครงสร้างตามมาตรฐานที่ระบุ

สรุป

การใช้ตารางขนาดท่อเหล็กให้ถูกต้อง ต้องแยกขนาดเรียกเป็นนิ้วออกจากเส้นผ่านศูนย์กลางภายนอกจริง และตรวจสอบความหนาผนังหรือ Schedule ให้ตรงตามข้อกำหนดงาน ตารางนี้ช่วยให้เปรียบเทียบและวางแผนได้เร็วขึ้น แต่ก่อนสั่งซื้อหรือใช้ในงานวิศวกรรม ควรยืนยันมาตรฐาน เกรด ความหนา และข้อมูลจากผู้ผลิตหรือผู้จำหน่ายทุกครั้ง