เหล็กรูปพรรณ เป็นวัสดุเหล็กที่ผ่านการขึ้นรูปให้มีหน้าตัดหรือรูปทรงเฉพาะ เพื่อให้เหมาะกับงานก่อสร้าง งานโครงสร้าง งานผลิต และงานประกอบต่าง ๆ คำที่พบได้บ่อยคือเหล็กรูปพรรณรีดร้อนและเหล็กรูปพรรณขึ้นรูปเย็น ซึ่งมีวิธีผลิต รูปทรงที่นิยม และข้อควรพิจารณาแตกต่างกัน
การเลือกเหล็กรูปพรรณไม่ควรดูจากรูปร่างหรือราคาอย่างเดียว ต้องพิจารณาหน้าที่ของชิ้นส่วน แรงที่ต้องรับ ขนาด ความหนา เกรดเหล็ก มาตรฐาน และรายละเอียดการเชื่อมต่อ บทความนี้จะช่วยให้เข้าใจความแตกต่างเบื้องต้นและเลือกผลิตภัณฑ์ได้ตรงกับงานมากขึ้น
เหล็กรูปพรรณมีกี่แบบ?
หากแบ่งตามวิธีผลิตและลักษณะผลิตภัณฑ์ สามารถทำความเข้าใจเบื้องต้นได้เป็น 2 กลุ่มใหญ่ ได้แก่ เหล็กรูปพรรณรีดร้อน และเหล็กรูปพรรณขึ้นรูปเย็น นอกจากนี้ ในตลาดยังแบ่งตามรูปหน้าตัด เช่น เหล็กเอชบีม (H-Beam) เหล็กไอบีม (I-Beam) เหล็กฉาก เหล็กรางน้ำ เหล็กแบน เหล็กตัวซี และท่อเหล็กรูปกลมหรือรูปสี่เหลี่ยม โดยผลิตภัณฑ์แต่ละแบบอาจใช้กระบวนการผลิตและมาตรฐานไม่เหมือนกัน
1. เหล็กรูปพรรณรีดร้อน (Hot-Rolled Steel)
เหล็กรีดร้อนผลิตโดยให้เหล็กผ่านกระบวนการรีดที่อุณหภูมิสูงเพื่อให้ได้รูปทรงหรือขนาดตามต้องการ ตัวอย่างหน้าตัดที่พบในงานโครงสร้าง ได้แก่ H-Beam, I-Beam, เหล็กฉาก และเหล็กรางน้ำบางประเภท ทั้งนี้รายละเอียดกระบวนการผลิตและชนิดสินค้าขึ้นอยู่กับผลิตภัณฑ์และผู้ผลิต
งานที่มักพบ: โครงสร้างอาคาร โครงโรงงาน คาน เสา โครงสร้างรับน้ำหนัก และงานประกอบเหล็กที่ระบุหน้าตัดดังกล่าวไว้ในแบบ ต้องเลือกตามมาตรฐาน เกรด และการออกแบบ ไม่ใช่เพียงเลือกจากชื่อหน้าตัด
2. เหล็กรูปพรรณขึ้นรูปเย็น (Cold-Formed Steel)
เหล็กขึ้นรูปเย็นมักเริ่มจากแผ่นหรือแถบเหล็กที่นำมาดัดหรือขึ้นรูปเป็นหน้าตัดที่ต้องการ โดยทั่วไปพบได้ในเหล็กตัวซี ตัวแซด และท่อเหล็กโครงสร้างบางชนิด เช่น ท่อกลมหรือท่อสี่เหลี่ยมที่ผลิตด้วยกระบวนการขึ้นรูปและเชื่อมตามข้อกำหนดของผลิตภัณฑ์
งานที่มักพบ: แปหลังคา โครงผนัง โครงรองรับ งานต่อเติม โครงชั้นวาง งานประกอบ และโครงสร้างน้ำหนักเบาบางประเภท ทั้งนี้ความเหมาะสมขึ้นอยู่กับความหนา รูปหน้าตัด ระยะพาด การค้ำยัน และแรงที่ต้องรับ
รีดร้อน vs รีดเย็น ต่างกันอย่างไร?
| หัวข้อ | เหล็กรูปพรรณรีดร้อน | เหล็กรูปพรรณขึ้นรูปเย็น |
|---|---|---|
| แนวทางผลิตโดยทั่วไป | รีดขึ้นรูปที่อุณหภูมิสูง | ดัดหรือขึ้นรูปจากแผ่น/แถบเหล็ก โดยทั่วไปที่อุณหภูมิห้อง |
| รูปทรงที่พบได้ | H-Beam, I-Beam, เหล็กฉากหรือรางน้ำบางชนิด | ตัวซี ตัวแซด และท่อโครงสร้างบางประเภท |
| การเลือกใช้ | พิจารณาตามหน้าตัดและข้อกำหนดของโครงสร้าง | พิจารณารูปหน้าตัด ความหนา การค้ำยัน และรายละเอียดจุดต่อ |
| ข้อควรระวัง | ต้องตรวจเกรด ขนาด และมาตรฐานที่แบบกำหนด | ต้องตรวจความหนาจริง คุณสมบัติวัสดุ และข้อกำหนดการขึ้นรูป |
ตารางนี้เป็นการเปรียบเทียบภาพรวม ไม่ได้หมายความว่าเหล็กชนิดหนึ่งแข็งแรงกว่าอีกชนิดเสมอไป ความสามารถรับแรงขึ้นอยู่กับเกรดเหล็ก รูปหน้าตัด ขนาด ความหนา ความยาวชิ้นส่วน เงื่อนไขรองรับ และการออกแบบของระบบ
เลือกเหล็กรูปพรรณให้เหมาะกับการใช้งานอย่างไร?
งานโครงสร้างหลัก
สำหรับคาน เสา หรือส่วนประกอบที่รับน้ำหนักอาคาร ควรเริ่มจากแบบและรายการคำนวณของวิศวกร จากนั้นจึงตรวจหน้าตัด เกรด ความหนา มาตรฐาน และเอกสารวัสดุให้ตรงตามข้อกำหนด ห้ามใช้ขนาดที่ใกล้เคียงกันแทนโดยไม่ตรวจสอบ
งานหลังคาและงานต่อเติม
งานแปหลังคาหรือโครงรองรับอาจใช้เหล็กตัวซีหรือท่อโครงสร้างตามแบบ ต้องคำนึงถึงช่วงพาด ระยะห่างของสมาชิก น้ำหนักหลังคา แรงลม การยึดกับโครงหลัก และการป้องกันสนิมบริเวณภายนอก
งานโครงประกอบและผลิตชิ้นงาน
งานชั้นวาง โครงป้าย โครงอุปกรณ์ หรือเฟอร์นิเจอร์เหล็ก ควรวางแบบตัด (Cut List) และระบุขนาดชิ้นส่วน จุดเจาะ มุมตัด และวิธีประกอบล่วงหน้า เพื่อควบคุมเศษวัสดุ ลดงานแก้ไข และทำให้ผลิตซ้ำได้สม่ำเสมอ หากชิ้นงานรับน้ำหนักมากหรือมีแรงกระแทก ต้องตรวจสอบกำลังรับน้ำหนักและความมั่นคงเพิ่มเติม
เช็กลิสต์ก่อนสั่งซื้อเหล็กรูปพรรณ
- ระบุชนิดหน้าตัดและหน้าที่ของชิ้นส่วนให้ชัดเจน
- ตรวจขนาด ความหนา ความยาว และเกรดเหล็กตามแบบ
- ตรวจมาตรฐานและฉบับที่โครงการกำหนด รวมถึงใบรับรองวัสดุเมื่อจำเป็น
- พิจารณาวิธีเชื่อม เจาะ ยึด และการติดตั้งจริง
- กำหนดระบบป้องกันการกัดกร่อนให้เหมาะกับสภาพแวดล้อม
- วางแผนจำนวนเส้นและรายการตัดเพื่อลดเศษวัสดุ
- ตรวจสภาพสินค้าและเอกสารก่อนรับมอบ
เลือกดูผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวข้องจากสามชัยสตีล
สามชัยสตีลมีผลิตภัณฑ์เหล็กและท่อเหล็กหลายรูปทรงที่สามารถใช้เป็นจุดเริ่มต้นในการศึกษาข้อมูลผลิตภัณฑ์ โดยควรตรวจสอบรายละเอียดมาตรฐาน ขนาด และความพร้อมจำหน่ายให้ตรงกับแบบหรือข้อกำหนดของงานก่อนสั่งซื้อ
- เหล็กโครงสร้างตัวซี มอก. 1228
- ท่อกลมสำหรับงานโครงสร้างทั่วไป ตรา SAMMY
- ท่อเหล็กกลมมาตรฐาน EN 10255
- ท่อเหล็กรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า ตรา SAMMY
สรุป
เหล็กรูปพรรณมีหลายรูปทรงและกระบวนการผลิต โดยเหล็กรีดร้อนและเหล็กขึ้นรูปเย็นต่างมีงานที่เหมาะสมของตนเอง การเลือกที่ดีควรเริ่มจากลักษณะการใช้งานและข้อกำหนดทางวิศวกรรม แล้วตรวจหน้าตัด ขนาด ความหนา เกรด และมาตรฐานให้ตรงกัน ไม่ควรตัดสินจากคำว่ารีดร้อนหรือรีดเย็นเพียงอย่างเดียว
ดูข้อมูลผลิตภัณฑ์เพิ่มเติมได้ที่ สามชัยสตีล
